- Chỉ với 1 chiếc máy phát tín hiệu morse cũ kỹ được cải tiến thành… máy phátthanh, công suất 300w, họ đã “thử” phát sóng bằng phát thật trực tiếp buổilễ Quốc khánh ở Quảng trường Ba Đình 2/9/1945, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh đọcTuyên ngôn Độc lập lập quốc đèn led âm trần ghế văn phòng. Nhà báo Vĩnh Trà - người đang chắp bút công trình sách 70 năm lịch sử Đài Tiếngnói Việt Nam - kể lại trong giọng điệu nể phục những tiền bối đầu tiên lập raĐài, dù câu chuyện này ông đã chia sẻ, viết trong nhiều buổi nói chuyện, ấnphẩm sách báo không ít lần máy phát điện . Sự nể phục của ông dễ gây đồng cảm bởi chiểu theo tiêu chuẩn kỹ thuật, để đảmbảo cho độ phủ sóng phát thanh diện rộng, máy phải sóng ngắn có công suất thôngthường vào khoảng 15 kw trở lên. Dĩ nhiên cái máy có 300w ngày đó không thể đủ công suất tiêu chuẩn phát nên ai ởgần nghe được, ai ở xa (như miền Nam) thì không, hoặc có nghe được thìsóng rất yếu. Chưa kể lúc đó đài chưa thành lập, studio không có. Còn buổi tườngthuật được truyền dẫn, phát sóng tín hiệu từ Ba Đình về qua một ăngten... đặttrên nóc nhà số 4 Đinh Lễ, Hà Nội (trụ sở Bộ Tuyên truyền).

Nhà báo Vĩnh TràNhà báo Vĩnh Trà nhắc lại câu nói vui của ông Trần Lâm: Đó là cuộc “khai sinhbằng miệng” Đài phát thanh Quốc gia sau đó không lâu - một trong những việc đầutiên phải làm ngay sau ngày lập quốc như mong muốn của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Dùđúng ngày 2/9 năm đó, khi đứng trên lễ đài Quảng trường Ba Đình, Bác không haybiết đã có sóng phát thử của "Tiếng nói Việt Nam", dù rất nghiệp dư kỹ thuật củanhóm thực hiện vừa phát vừa lo toát mồ hôi. Sự tình liều lĩnhNgày 22/8/1945 là một ngày đặc biệt đối với nhóm thanh niên tiêu biểu trong độiTuyên truyền xung phong, trong đó có Trần Lâm - một sinh viên ưu tú của trườngLuật hăng hái hoạt động cách mạng. Trần Lâm tham gia nhiều hoạt động, trong đóđược ưu tiên phân công nghe đài nước ngoài, chọn lọc tin tức, viết thành tàiliệu, khẩu hiệu, biểu ngữ, rải truyền đơn khắp Hà Nội để ủng hộ Việt Minh.Vậy là trong giai đoạn cấp bách của cách mạng, chàng thanh niên Trần Lâm cùngTrần Kim Xuyến, Chu Văn Tích được phân công việc thành lập Đài phát thanh Quốcgia theo chỉ thị của Hồ Chủ tịch. Không có bất cứ chỉ thị nào phải phát vào đúng2/9, họ chỉ nhận chỉ thị gián tiếp của Bác về chuẩn bị cho việc thành lập mộtđài phát thanh Quốc gia để tuyên truyền cách mạng. Không một ai biết đài phát thanh cần có những gì và cũng chẳng có gì trong tay,từ máy thu máy phát, studio bá âm, kỹ thuật viên, phát thanh viên… Nhưng vì“nóng ruột”, chẳng thể cưỡng được một thời điểm không thể đặc biệt hơn là Quốckhánh lập quốc, Trần Lâm và những người trong nhóm quyết định phát sóng “thử”,tức truyền phát trực tiếp, tại chỗ buổi lễ từ Ba Đình hôm 2/9.

Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập ngày 2/9/1945“Bọn tôi chả dám báo cáo cấp trên vì việc này là làm thử. Tôi cũng quyếtliều mạng, chứ không biết có làm được hay không, nhưng mà cứ liều…” - nhà báoVĩnh Trà dẫn lời kể của ông Trần Lâm khi còn sống.Nhưng quá gay go khi chỉ có 1 tuần, họ phải làm thế nào có máy phát và phát sóngthế nào? ‘Chẳng lẽ bó tay’? - nhà báo Vĩnh Trà kể tiếp. Họ đã tìm đến một cán bộphụ trách kỹ thuật quản lý máy phát sóng một đài phát tín nhỏ ở Bạch Mai (128CĐại La ngày nay) là Nguyễn Cung. Ông Cung chịu trách nhiệm cải tiến một chiếcmáy phát tín hiệu morse cũ kỹ thành… máy phát thanh, 41m, có công suất 300w. Lúc đó, nhóm rất muốn có sự cộng tác của ông Nguyễn Dực - một người bạn của ChuVăn Tích học trường kỹ nghệ thực hành, lại có cửa hiệu lớn cho thuê và sửa chữamáy tăng âm, micro ở 43 Hàng Bài, Hà Nội. Nhưng ông Dực được điều lên chuẩn bị chokhâu phóng thanh buổi lễ 2/9 ở Ba Đình (chính ông là người lo chiếc micro bằngthan chì, nặng chịch mà Bác Hồ nói ở Quảng trường Ba Đình năm đó, giờ được đưavào bảo tàng Cách mạng làm kỷ niệm) nên tham gia không trực tiếp như ông Cung.Nhưng để cho buổi phát thử hôm 2/9 chạy ngon, cả nhóm quyết định chạy thử trước1-2 hôm kiểm tra máy phát sóng bằng việc phát nhạc. Ông Dực là người đi mượn haimáy phát Colins từ vô tuyến điện Bạch Mai về đặt ở số 4 Đinh Lễ để phát thử vàđược phản hồi sóng bắt được. Dự định truyền tín hiệu từ Ba Đình về bằng cả haichiếc Colins này, nhưng đến phút chót, lại nhận được lệnh trả lại máy cho Sở vôtuyến điện để lo khâu phóng thanh ở Ba Đình. Nhiều phương án kỹ thuật đưa ra bàn bạc để truyền tín hiệu phát thanh từ Ba Đìnhvề. Sau cùng, ông Cung dẫn một tổ kỹ thuật đưa máy phát 300w lên số 4 Đinh Lễ đểtruyền cuộc mít tinh ở Ba Đình về bằng đường dây trần. Lời Hồ Chủ tịch đọc bảnTuyên ngôn Độc lập được đưa lên không trung từ máy phát nhỏ này qua ăng ten đặttrên nóc nhà…“Tôi hồi hộp và lo lắm, mừng vì làm được một việc như thế này thì người dân cóthể nghe được tiếng của Chủ tịch lâm thời Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Lovì sóng công suất bé quá, họ nghe được tiếng không tròn, bị nhiễu thì mình lạimang tiếng là làm không tốt” - nhà báo Vĩnh Trà kể lại lời ông Cung sau này. ÔngCung còn bảo thêm: “Đúng là liều mạng thật! Ông Trần Lâm giao hoàn toàn tráchnhiệm cho tôi, sống chết là do tôi có dám làm việc đó”.Buổi phát thanh thử đó đã tạo động lực cho nhóm thực hiện đứng đầu là ông TrầnLâm sau đó đẩy nhanh việc chuẩn bị cho việc thiết lập Đài phát thanh Quốc giachính thức ra mắt sau đó không lâu, vào ngày 7/9/1945. Trong buổi phát sóng đầutiên hôm đó, phát thanh viên đã trân trọng đọc lại toàn văn bản Tuyên ngôn Độclập của Chủ tịch Hồ Chí Minh trên sóng cho đồng bào cả nước nghe. Với độ lùi của thời gian, nhìn lại buổi phát thanh trực tiếp đặc biệt ngày 2/9năm đó, nhà báo Vĩnh Trà nói rằng “trong thời điểm có tính bước ngoặt của cáchmạng lịch sử, trong mỗi con người bật dậy một điều gì đó thôi thúc không thể chếngự được”.Ông Trần Lâm sau này trở thành Tổng biên tập đầu tiên (nay là Tổng giám đốc) củaĐài Tiếng nói Việt Nam. Cùng với ông, những cộng sự nhưNguyễn Văn Nhất, Dương Thị Ngân, Chu Văn Tích, Trần Kim Xuyến, Nguyễn Đình Thi,Cù Huy Cận, Xuân Diệu, Nguyễn Hữu Bản, Nguyễn Cung, Lê Quang Lân... là lớp cánbộ xây dựng những viên gạch nền móng hình thành nên đài phát thanh mang sứ mệnhlịch sử đồng hành với đất nước qua hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp vàđế quốc Mỹ. Những cú tác nghiệp liều lĩnh, ngẫu hứng về kỹ thuật nghiệp vụ nhưng đầy chuẩnxác, hiệu quả về tuyên truyền sau này còn lặp lại trong nhiều tình huống cáchmạng điển hình. Như nhà báo Vĩnh Trà nói, cho đến ngày nay, dù phát thanh hiệnđại đã có nhiều ứng dụng kỹ thuật số hiện đại, ứng biến trong nhiều thể loại,nhưng chất báo chí phát thanh truyền thống trong cách mạng vẫn có những giá trịbất biến, vĩnh cửu. Buổi phát thanh đặc biệt ngày 2/9/1945 điển hình cho giá trịđó ban lam viec.Linh Thư - Hồng Nhì

Xem Thêm :

• Cách chọn màu áo thun đồng phục đẹp hơn